Βιολογική ηλικία και καρκίνος: γιατί οι νεότερες γενιές κινδυνεύουν περισσότερο

Σύμφωνα με πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα, καρκίνοι που παλαιότερα εμφανίζονταν κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες, πλέον διαγιγνώσκονται όλο και πιο συχνά σε άτομα κάτω των 50 ή 55 ετών. Αυτό επιβεβαιώνει και μια νέα  μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature Medicine, επιχειρώντας να εξηγήσει αυτό το φαινόμενο μέσα από μια διαφορετική οπτική: όχι μόνο τι τρώμε, πώς ζούμε ή τι γονίδια έχουμε, αλλά πόσο μεγαλύτερη είναι η βιολογική σε  σχέση με τη χρονολογική ηλικία.

Το βιολογικό ρολόι δεν συμφωνεί με την ηλικία

Στο πλαίσιο της μελέτης τους, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το λεγόμενο «βιολογικό χάσμα ηλικίας». Με απλά λόγια, δύο άνθρωποι μπορεί να είναι 40 ετών, αλλά ο ένας να έχει οργανισμό που λειτουργεί σαν 35χρονος και ο άλλος σαν 50χρονος. Αυτή η διαφορά δεν φαίνεται εξωτερικά, αλλά αποτυπώνεται σε δείκτες του αίματος, στον μεταβολισμό και σε πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη φθορά του οργανισμού.

Η μελέτη βασίστηκε σε στοιχεία από τεράστιες βάσεις δεδομένων (UK Biobank - All of Us). Οι ερευνητές υπολόγισαν τη βιολογική ηλικία με διαφορετικές παραμέτρους, όπως το PhenoAge, το KDM και μεταβολικούς δείκτες, που βασίζονται σε εξετάσεις αίματος και μοριακά δεδομένα. Στη συνέχεια συνέκριναν αυτές τις τιμές με την πραγματική ηλικία των συμμετεχόντων και παρακολούθησαν ποιοι εμφάνισαν καρκίνο σε νεότερη ηλικία.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ένα σαφές μοτίβο. Οι νεότερες γενιές εμφανίζουν μεγαλύτερο «βιολογικό χάσμα ηλικίας», δηλαδή δείχνουν βιολογικά πιο «γερασμένες» σε σχέση με παλαιότερες γενιές στην ίδια ηλικία. Το φαινόμενο αυτό ήταν πιο έντονο σε όσους είχαν γεννηθεί από τη δεκαετία του 1960 και μετά, τόσο στη Βρετανία όσο και στις ΗΠΑ. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να αντικατοπτρίζει παράγοντες όπως την παχυσαρκία, την κακή διατροφή, την καθιστική ζωή και την έκθεση σε ρύπους. Το πιο σημαντικό εύρημα είναι η σύνδεση αυτού του χάσματος με τον καρκίνο. Άτομα με μεγαλύτερο βιολογικό χάσμα είχαν υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν καρκίνους σε νεαρότερη ηλικία. Οι ισχυρότερες συσχετίσεις εντοπίστηκαν στον καρκίνο του πνεύμονα, του γαστρεντερικού συστήματος και της μήτρας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το βιολογικό χάσμα δεν εξηγείται μόνο από γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα ή την παχυσαρκία. Ακόμα και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη αυτούς τους παράγοντες, η συσχέτιση παρέμεινε. Αυτό δείχνει ότι το βιολογικό γήρας μπορεί να λειτουργεί ως ένας «συνολικός δείκτης» συσσωρευμένων βλαβών στον οργανισμό, πέρα από μεμονωμένες αιτίες.

Γιατί ορισμένα όργανα γερνούν πιο γρήγορα από άλλα 

Η μελέτη προχώρησε ακόμη πιο βαθιά, εξετάζοντας και τη γήρανση συγκεκριμένων οργάνων. Οι επιστήμονες είδαν ότι διαφορετικά όργανα μπορεί να γερνούν με διαφορετικό ρυθμό. Για παράδειγμα, η επιταχυνόμενη γήρανση του ανοσοποιητικού συστήματος συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, ενώ η γήρανση του λιπώδους ιστού συνδέθηκε με καρκίνο του παχέος εντέρου. Αυτό υποδηλώνει ότι δεν «γερνάει» μόνο το σώμα συνολικά, αλλά και κάθε σύστημα ξεχωριστά, επηρεάζοντας διαφορετικούς τύπους καρκίνου.

Οι ερευνητές εξηγούν ότι η γήρανση αλλάζει το εσωτερικό περιβάλλον των ιστών, κάνοντάς τους πιο ευάλωτους στην ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Σε νεότερες ηλικίες, αυτή η διαδικασία μπορεί να δημιουργεί συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση όγκων νωρίτερα από το αναμενόμενο.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως το «βιολογικό ρολόι» καθορίζει από μόνο του το μέλλον ενός ανθρώπου. Αντίθετα, λειτουργεί ως ένδειξη του συνολικού φορτίου που δέχεται ο οργανισμός από τη ζωή και το περιβάλλον του. Παράγοντες όπως η διατροφή, το στρες, ο ύπνος, η ρύπανση και η κοινωνική ανισότητα φαίνεται να επηρεάζουν αυτή τη διαδικασία με πολύπλοκο τρόπο.

Τι σημαίνει για την πρόληψη του καρκίνου στις νέες γενιές 

Συνολικά, η μελέτη προτείνει μια νέα οπτική για την αύξηση των καρκίνων σε νεότερες ηλικίες: ίσως δεν πρόκειται μόνο για αλλαγές στη συμπεριφορά ή στα γονίδια, αλλά και για μια επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης. Αν αυτό επιβεβαιωθεί από μελλοντικές έρευνες, θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την πρόληψη του καρκίνου, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη συνολική επιβράδυνση της βιολογικής φθοράς από νωρίς στη ζωή.